Қазақстандағы зейнетақы аннуитеті нарығындағы өзгерістер

Зейнетақы аннуитеті – зейнет жасына шыққаннан кейін қазақстандықтарға өмір бойы кепілдендірілген табыс беретін әлеуметтік маңызы жоғары қаржылық өнім. 2026 жылдың алғашқы алты айында зейнетақы аннуитеті сегменті өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда екі еседен астам өсті. Сарапшылар бұл қарқын сақталып, 2026 жылдың соңына қарай өмірді сақтандыру компаниялары саласының тарихи рекорды жаңарады деп сенеді. Сұраныстың артуы халықтың зейнетақы стратегияларын таңдауға барған сайын саналы түрде қарай бастағанын көрсетеді. Бұл нарықтың одан әрі дамуы зейнеткерлердің өмір сүру деңгейін арттыруға және мемлекеттік бюджетке түсетін жүктемені азайтуға ықпал етеді.

2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша төлем алып отырған қолданыстағы зейнетақы аннуитеті шарттарының саны 191,4 мыңды құрады. Биылғы жылдың алғашқы алты айында барлығы 40 962 зейнетақы аннуитеті шарты жасалды. Бұл 2025 жылдың алғашқы алты айымен салыстырғанда 85%-ға көп.

«Соңғы бес жылда зейнетақы аннуитеті нарығының орташа жылдық өсімі 32%-ды құрады. Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінде болып жатқан өзгерістерді ескере отырып, биыл нарықтың өсімі 35%-ға жетеді және зейнетақы аннуитеті нарығының көлемі 700 млрд теңгеден асады деп болжап отырмыз», – дейді ӨСК KM Life басқарма төрайымы Назым Бекболатова.

Өзгерістер

Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚР ҚНРДА) зейнетақы аннуитеті шартының үлгілік нысанына өзгерістер енгізу жобасын әзірледі. Агенттіктің бастамасы мұрагерлердің құқықтарын кеңейтіп, нақтылайды: оларға қаражатты алу тәсілін таңдауға мүмкіндік береді, алайда сақтандыру компанияларына мұрагерлерді іздеп тауып, төленбеген қаражат туралы міндетті түрде хабарлау міндетін жүктемейді.

«Мұрагерлер немесе шартта көрсетілген тұлғалар қалған кепілдендірілген соманы біржолғы төлем ретінде алу немесе оны кепілдендірілген кезең аяқталғанға дейін ай сайынғы төлем түрінде алу құқығына ие болады. Бұған дейін мұрагерлер төлемдерді тек кезеңдік төлемдер түрінде ғана ала алатын», – деп түсіндіреді Nomad Life ӨСК баспасөз қызметі.

2026 жылғы 25 тамыздан бастап кепілдендірілген сақтандыру төлемдерін алушылар сақтанушы қайтыс болған жағдайда төлем алу тәсілін өздері таңдай алады: біржолғы төлем ретінде немесе кепілдендірілген кезеңнің қалған мерзімі ішінде ай сайынғы төлем түрінде.

«Мұрагерлер немесе зейнетақы аннуитеті шартында көрсетілген тұлға төлемді алу үшін зейнетақы аннуитеті шартын жасаған сақтандыру ұйымына тікелей жүгінуі қажет. Әдетте келесі құжаттар талап етіледі: төлем жасау туралы өтініш; жеке басын куәландыратын құжат; сақтанушының қайтыс болғаны туралы куәлік; егер өтініш беруші шартта көрсетілмесе, мұрагер мәртебесін немесе төлем алуға құқығын растайтын құжаттар. Құжаттардың нақты тізбесі сақтандыру ұйымының ішкі қағидаларымен белгіленуі мүмкін», – деп нақтылайды «Евразия» ӨСК басқарушы директоры, басқарма мүшесі Алуа Ашимханова.

Мұрагерлерге төлемдер тек шартта кепілдендірілген кезең көзделген жағдайда ғана жүзеге асырылады. Кепілдендірілген кезең – бұл зейнетақы аннуитеті шартында белгіленген ең төменгі мерзім. Осы кезең ішінде сақтандыру компаниясы төлем алушының өмір сүру ұзақтығына қарамастан сақтандыру төлемдерін жүзеге асыруға кепілдік береді.

«Егер төлем алушы кепілдендірілген кезең аяқталғанға дейін қайтыс болса, төлемдер тоқтатылмайды. Олар шартта көрсетілген тұлғаға немесе мұрагерлерге кепілдендірілген кезең аяқталғанға дейін төлене береді. Сондықтан бұл төлемдер кепілдендірілген сақтандыру төлемдері деп аталады. Кепілдендірілген кезең зейнетақы аннуитеті шартының міндетті талабы емес. Шарт жасасу кезінде клиент бұл талапты шартқа енгізу немесе енгізбеу туралы, сондай-ақ кепілдендірілген кезеңнің ұзақтығын өз бетінше анықтай алады», – деп түсіндіреді Назым Бекболатова.

Шартта кепілдендірілген кезеңнің қарастырылғанын білу үшін оның талаптарымен танысу жеткілікті. Әдетте бұл ақпарат сақтандыру төлемдерінің талаптарына, кепілдендірілген кезеңге немесе төлем алуға құқығы бар тұлғалардың құқықтарына арналған бөлімде көрсетіледі. Қажет болған жағдайда түсіндірме алу үшін сақтандыру компаниясына жүгінуге болады.

«Жаңа қағидалар 2026 жылдың тамыз айының екінші жартысынан бастап қолданысқа енгізіледі. Зейнетақы аннуитеті шартының үлгілік нысанына енгізілетін өзгерістер 2026 жылғы 6 тамызға дейін қоғамдық талқылауда болады. ҚР ҚНРДА қаулысы тамыз айында қабылданып, ресми жарияланған күннен бастап күнтізбелік 10 күн өткен соң күшіне енеді. Бұл өзгерістер кепілдендірілген кезеңі аяқталмаған бұрын жасалған зейнетақы аннуитеті шарттарына да қолданылады», – деп атап өтті Nomad Life ӨСК.

Кепілдендірілген сақтандыру төлемдеріне қатысты өзгерістерден бөлек, заңда зейнетақы аннуитеті шарттарын жасасу, өзгерту және бұзу рәсімдерін айтарлықтай жеңілдету көзделген. Өзгерістер күшіне енгеннен кейін барлық рәсімдер «бір терезе» қағидаты бойынша жүзеге асырылады. Шарт жасасу, өзгерту немесе бұзу үшін сақтанушыға тек шарт жасалатын немесе өзгертілетін сақтандыру ұйымына жүгіну жеткілікті болады.

«Бұдан әрі сақтандыру ұйымдары, БЖЗҚ және Сақтандыру жөніндегі бірыңғай деректер базасын қалыптастыратын ұйым арасындағы ақпарат алмасу клиенттің қатысуынсыз электрондық форматта жүзеге асырылады. Осылайша, сақтанушыға шарт жасасқаннан, өзгерткеннен немесе бұзғаннан кейін БЖЗҚ-ға немесе басқа сақтандыру ұйымына қосымша жүгінудің қажеті болмайды. Бұл қызметті алу процесін анағұрлым ыңғайлы етіп, әкімшілік рәсімдерді қысқартады», – деп қорытындылады «Евразия» ӨСК басқарушы директоры, басқарма мүшесі Алуа Ашимханова.

дереккөз: Как меняется рынок пенсионных аннуитетов в Казахстане